خوش آمدید

تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی

مدل تحلیل عاملی

امروزه اعتبار يافته­ هاي علمي تحت تأثير روش يا روش­هاي پژوهشي است كه محققين در فرايند تحقيق از آن بهره مي­ گيرند. در اين فرايند استفاده تحقيقات حوزه­ هاي گوناگون از روش ­هاي آماري از يك طرف و بهره­ گيري از برنامه­هاي رايانه ­اي از سوي ديگر شتاب فزاينده­اي را به تحقيقات علمي بخشيده است. اگر چه توسعه اين­گونه نرم ­افزارها كمك زيادي به اين تحقيقات كرده است، اما عدم آشنايي برخي از محققين به روش­هاي آماري و تكيه صرف به برنامه­ هاي آماري رايانه ­اي باعث گرديده است كه اشكالات اساسي از تحليل ­هاي آماري در مطالعات گوناگون حادث شود و زماني كه پاي روش­هاي پيشرفته آماري و تجزيه و تحليل چند متغيره در تحقيقات باز مي­ شود اين­گونه اشتباهات مضاعف ­تر مي ­گردد. در اين ميان در دهه­ هاي اخير روش­هاي پيشرفته آماري مانند رگرسيون چندگانه، تحليل مسير، تحليل عاملي ( اكتشافي و تأييدي ) و مدل­سازي معادلات ساختاري از جمله روش­هايي است كه در سطح وسيع در تحقيقات علمي، پايان­نامه ­هاي كارشناسي­ ارشد و بويژه رساله ­هاي دكتري براي بررسي و تحليل مدل­هاي مفهومي، توسط بسياري از دانشجويان و محققین مورد استفاده قرار مي­ گيرد.

ادامه مطلب

تحلیل عاملی اکتشافی در spss


تحلیل عاملی اکتشافی

تحليل عاملي اكتشافي روشي است كه مي­تواند به منظور ساده­سازي متغيرهاي مورد مطالعه بر اساس هم ­وابستگي بين آنها مورد استفاده قرار­گيرد. اين روش به طور سنتي براي كشف ساختار عمومي مجموعه­ اي از متغيرهاي مشاهده­شده و بدون تحميل ساختار از قبل تعيين شده در آثار پژوهشي به كار گرفته مي­شود. در تحليل عاملي اكتشافي محقق از قبل مفروضات خاصي را دنبال نمي­كند بلكه، در صدد تلخيص داده ­هاي مورد نظر در مجموعه كوچكتري از عامل ­هاست. در واقع تحليل عاملي اكتشافي عمدتاً فرضيه ­ساز و تئوري ­ساز است ( حافظی، 1388 ).

تحلیل عاملی اکتشافی برای موقعیت­ هایی طراحی شده که ارتباط بین متغیرهای پنهان و مشاهده­شده، نامعلوم و نامشخص باشد. در چنین شرایطی تحلیل عاملی اکتشافی مشخص می­کند، که متغیرهای مشاهده­شده چگونه و تا چه حد با متغیرهای پنهان مرتبط هستند. بطور معمول محقق می­خواهد کمترین مقدار عواملی را تعیین کند که علت اصلی یا توضیح دهنده آن، کوواریانس بین متغیرهای مشاهده­شده هستند. برای مثال فرض کنید محقق ابزار جدیدی برای اندازه­گیری پنج سازه خودانگاره ( مثل سلامتی، قابلیت ورزشی، ظاهر فیزیکی، تعادل و قدرت بدنی ) طراحی کرده است.

محقق می­تواند با تنظیم کردن آیتم­های پرسشنامه طراحی­شده برای اندازه­ گیری این پنج سازه، یک تحلیل عاملی اکتشافی را برای تعیین محدوده­ ی اندازه ­گیری آیتم ­ها ( متغیرهای مشاهده­شده ) اجرا کند که به این پنج سازه ارتباط داشته باشد. در تحلیل عاملی، این ارتباطات بوسیله بارعاملی نشان داده می­شوند. به عنوان مثال محقق انتظار دارد که آیتم­های طراحی­شده برای اندازه­گیری سلامت، به میزان زیادی با این متغیر ( سلامت ) مرتبط بوده و به میزان بسیار کمی با سایر متغیرها در ارتباط باشند. این روش تحلیل عاملی به نظر اکتشافی می­آید بدین معنی که محقق هیچ دانش قبلی در مورد اندازه­گیری عامل­ها توسط آيتم­ها ندارد

در کتاب تحلیل داده های پرسشنامه ای به کمک SPSS25 یک فصل کامل در این مورد با مثال و تحلیل آورده شده است.

مسیر انجام تحلیل عاملی اکتشافی در SPSS به صورت زیر است:

Analyze---Dimension Reduction---Factor analyze

(تصویر بالا)

تحلیل عاملی تاییدی

تحلیل عاملی تأییدی زمانی بخوبی مورد استفاده و بررسی قرار می‌گیرد که مقداری اطلاعات و آگاهی در مورد سازه اصلی وجود دارد. محقق براساس دانش نظری، تحقیق تجربی و یا هر دو، ارتباط بین اندازه­های مشاهده­شده و عوامل اصلی پیشین را مفروض می­گیرد و سپس این ساختار فرض­شده را به طور آماری می­آزماید. برای مثال براساس مثالی که قبلاً ذکر شد؛ محقق می­تواند برای بار آیتم­های طراحی شده برای اندازه­گیری خود­انگاره صلاحیت یا قابلیت ورزشی در مورد آن فاکتور خاص و نه در مورد خود­انگاره ابعاد سلامت، ظاهر فیزیکی، مشارکت یا قدرت بدنی استدلال کند. به همین ترتیب، مشخصه­ ی پیشین مدل تحلیل عاملی تاییدی به همه­ی آیتم­های خودانگاره قابلیت ورزشی این اجازه را خواهد داد که در مورد آن، عامل، فارغ از بار باشد، ولی محدود به اینکه در مورد سایر عوامل باقیمانده بار صفر داشته باشد. سپس این مدل باید توسط روش­های آماری برای تعیین صحت برازش نیکویی برای داده­ی نمونه ارزیابی شود.

بنابراین به طور خلاصه، مدل تحلیل عاملی اکتشافی یا تأییدی تنها بر چگونگی و میزانی که متغیرهای مشاهده­شده با عوامل پنهان و زیربنایی اصلی­­شان ارتباط دارند، تمرکز می­کنند. اگر دقیق­تر سخن بگوییم، این امر با میزانی که متغیرهای مشاهده­شده توسط سازه­های زیربنایی تولید شده­اند، مرتبط است. بنابراین قدرت مسیرهای رگرسیون متغیرهای مشاهده­شده از کشش عمده برخوردار است. اگرچه روابط بین سازه­ها هم حائز اهمیت است ولی هیچگونه ارتباط رگرسیونی بین آنها در مدل تحلیل عاملی بررسی نمی­شود. چون مدل تحلیل عاملی تأییدی بر روی پیوند بین سازه­ها و متغیرهای اندازه­ گیری­ شده ­ی آنها تأکید دارد، از این­رو، این مدل معرّف آن چیزی است که در چهارچوب مدل­سازی معادلات ساختاری تنها بر مدل اندازه­گیری­شده است.

منبع: مدل سازی معادلات ساختاری در داده های پرسشنامه ای به کمک amos24 - انتشارات مهرگان قلم : ابراهیم فربد

 

تحلیل عاملی تاییدی در نرم افزار لیزرل و amos قابل اجرا می باشد.